Televizyonlarda, radyolarda ve sosyal medyada sıkça karşımıza çıkan "Faizsiz, kredisiz, peşinatsız 5 ayda ev sahibi olun!" reklamları, ev sahibi olma hayali kuran milyonlarca kişinin dikkatini çekmektedir. Banka kredisi kullanmak istemeyen veya faiz yükü taşımak istemeyen tüketiciler için bu vaat adeta bir kurtuluş yolu gibi görünür. Ancak finansal piyasalarda matematik yalan söylemez. Bu yazımızda, "5 ayda teslim" kampanyalarının arka planındaki yasal mevzuatı, matematiksel şartları ve bekleme süresinin bütçenize yüklediği gizli enflasyon maliyetini inceliyoruz.
1. Yasal Altyapı: BDDK Asgari Bekleme Süresi Kuralı
6361 sayılı Tasarruf Finansman Şirketlerinin Kuruluş ve Faaliyet Esasları Hakkında Kanun kapsamında, tasarruf havuzlarının güvenliği için çok sıkı denetimler getirilmiştir. BDDK kurallarına göre, çekilişsiz (tasarruf vadeli) planlarda katılımcıların hemen para alıp sistemden çıkmasını önlemek ve havuz likiditesini korumak için asgari bir tasarruf yapma süresi getirilmiştir. Bu yasal asgari süre 5 ay olarak belirlenmiştir. Yani hiçbir lisanslı tasarruf finansmanı şirketi, çekilişsiz sistemde üye olduktan sonraki ilk 4 ay içinde size ödeme yapamaz. Reklamlarda geçen "5 ayda teslim" ifadesi, aslında kanunun izin verdiği yasal minimum sınırdır.
2. Matematiksel Gerçek: %35-%40 Asgari Peşinat Şartı
Yasal olarak 5. ayda teslimat almak mümkün olsa da, bunun gerçekleşmesi için sisteme sıfır peşinat ve düşük taksitlerle girmek imkansızdır. Bir üyenin 5. ayda parasını alabilmesi için toplam biriktirdiği tutarın (Peşinat + 5 Aylık Taksit toplamı), sözleşme bedelinin en az %30 ila %40'ına ulaşmış olması gerekir. Örneğin, 2.000.000 TL değerinde bir araba veya ev planı için 5. ayda teslimat almak istiyorsanız, havuzda en az 800.000 TL birikiminizin olması gerekir. Eğer girişte 700.000 TL peşinat verir ve ayda 20.000 TL taksit öderseniz, 5. ayın sonunda barajı aşarak teslimatınızı alabilirsiniz. Ancak hiç peşinatınız yoksa ve ayda 10.000 TL ödeyerek girdiyseniz, 5. ayda birikiminiz sadece 50.000 TL olacaktır. Bu durumda teslimat alabilmek için birikiminizin baraja ulaşmasını (yani yaklaşık 60-80 ay boyunca) beklemek zorunda kalırsınız.
3. Enflasyonist Bekleme Maliyeti Nedir?
Tasarruf finansman sistemlerinin en büyük gizli maliyeti Bekleme Maliyetidir. Enflasyon oranı yıllık %50 olan bir ülkede, 2.000.000 TL almak için 24 ay bekleyen bir üyenin parasının satın alma gücü ciddi derecede erir. 2 yıl önce 2.000.000 TL'ye alınabilen bir konut, teslimat gününde muhtemelen 4.500.000 TL'ye yükselmiş olacaktır. Şirket size sözleştiğiniz 2.000.000 TL'yi ödediğinde, almak istediğiniz evin sadece yarısını alabilir duruma düşersiniz. Buna ek olarak bekleme süresi boyunca ödediğiniz kiralar da doğrudan finansal kayıptır. Bu nedenle, peşinat vermeden uzun vadeli tasarruf gruplarına girmek yüksek enflasyon dönemlerinde rasyonel değildir.